قفل زبان کودکان را چگونه بگشاييم ؟
قفل زبان کودکان را چگونه بگشاييم ؟
لکنت زبان نوعي اختلال گفتار است که مشکلاتي را دربرقراري ارتباط با سرعت مناسب و به طور پيوسته و روان ايجاد مي‌کند. در واقع لکنت عبارت است از: تکرار، کشش و يا قفل شدن غيرارادي کلمه يا بخشي از کلمه که فرد قصد بيان آن را دارد. در اينجا معمولاً همراه با تلاش براي بيان درست کلمات، تغييراتي نيز در سرو گردن به شکل پلک زدن، شکلک درآوردن، لرزش فک، لب‌ها و يا کج کردن سرديده مي‌شود. در اين موردبادکتر"رزيتا داوري"- فوق تخصص روانپزشکي کودک و نوجوان- گفت وگويي انجام داده‌ايم تا براي مادراني که کودکشان مبتلاً به اين اختلال است، راهگشا باشد.
* لکنت به طور معمول در چه زماني شروع مي‌شود؟
- شروع لکنت به طور شايع در سنين 7- 2 سالگي است. معمولاً بعد از 12 سالگي ابتلا به لکنت زبان ديده نمي‌شود، مگر در مواردي که سانحه مغزي جدي اتفاق افتاده باشد.
* آيا لکنت زبان شيوع بالايي دارد؟
- ميزان شيوع لکنت در جمعيت کلي حدود يک درصد و در پسران سه برابر دختران است. در خانواده‌هايي که پدر يا مادر سابقه لکنت داشته باشند، احتمال ابتلا در فرزندان سه تا پنج برابر بيشتر از خانواده‌هايي است که در آنها مشکلي وجود ندارد. موفقيت‌هاي آموزشي، شغلي و اجتماعي مي‌توانند تا حدودي تحت تأثير لکنت قرار گيرند. با وجود اين در طول تاريخ، افراد برجسته و موفق زيادي وجود داشته‌اند که بيشتر عمرشان را با اين اختلال گفتاري همراه بوده‌اند. از جمله اين افراد مي‌توان وينسون چرچيل، سرايوسکي سينوتون، چارلز داروين، ناپلئون اول و تئودور روزولت را نام برد.
* چرا کودک من لکنت دارد؟
- واقعيت آن است که لکنت زبان براساس متغيرهايي شامل عوامل ژنتيکي و عوامل محيطي که روي هم تأثير متقابل دارند به وجود مي‌آيد. بعضي کودکان براي ابتلا به لکنت زمينه آسيب‌پذيري موروثي دارند.
عواملي که سبب بروز اختلال مي‌شوند کاملاً با عواملي که سبب تداوم و وخامت آن مي‌گردند متفاوتند و اين عوامل ثانوي را مي‌توان تحت کنترل قرار داد.
*آيا لکنت مي‌تواند پس از يک حادثه غير منتظره يا ضربه ناگهاني شروع شود؟
- در اغلب موارد شروع لکنت مانند بهبودي آن تدريجي است. لکنت به ندرت پس از يک ضربه ناگهاني شروع مي‌شود و بيشتر کودکان که اين حوادث يا ضربه‌هاي غيرمنتظره را تجربه مي‌کنند به لکنت مبتلا نخواهند شد.
*پيش آگهي لکنت زبان و سير آن چگونه است؟
- به طور کلي 50 تا 80 درصد تمام کودکان مبتلا به لکنت و بيشتر موارد خفيف به طور خود به خود بهبود مي‌يابند. از ميان کودکاني که لکنت زبان‌شان تا بزرگسالي ادامه مي‌يابد، فقط يک سوم موفقيت‌هاي شغلي و تحصيلي‌شان تحت تأثير قرار مي‌گيرد. البته در سنين دبستان ممکن است کودک دچار اشکال در برقراري ارتباط با همسن و سالان و مشکلات تحصيلي بر اثر اجتناب از صحبت کردن در کلاس شود.
اگر کودک در محدوده سنين پيش دبستاني است و لکنت او به تازگي شروع شده، احتمال موفقيت و بهبودي بالاست کودکان سنين دبستاني مدت زيادي است که دچار اختلال هستند، احتمال کمي وجود دارد که رواني گفتار به طور کامل به حالت طبيعي برگردد. بنابراين شناسايي و مداخله زود‌رس در اين اختلال اهميت زيادي دارد.
* آيا بايد کودک مبتلا به لکنت را مثل ساير کودکان تربيت کنيم؟
- تمام قوانين مسووليت‌ها، تشويق‌‌ها و محدوديت‌هايي را در مورد ساير کودکان به کار مي‌بريد، براي فرزند مبتلا نيز اجرا کنيد. او بايد خود را ما نند بقيه همسن و سالان خود ببيند با اين تفاوت که فقط گاهي لکنت پيدا مي‌کند. البته در مواردي بايد دقت بيشتري داشته باشيم، گاهي انتظارات خارج از توان از وي داشتن، باعث افزايش فشار و تنش و در نتيجه تشديد لکنت او مي‌شود. در کودکي که لکنت دارد، اختصاص دادن زمان کافي براي صحبت کردن، وي احساس بهتري را در او ايجاد مي‌کند و مي‌توان لکنت او را کاهش داد.
* براي کمک به کودک، ما به عنوان والدين چه کارهايي مي‌توانيم انجام دهيم؟
- با آرامش کامل به آنچه کودک مي‌گويد گوش دهيد نه به اينکه چگونه مي‌گويد.
- بگذاريد خودش حرفش را تمام کند، شما جمله او را کامل نکنيد.
- هنگام صحبت کردن با او تماس چشمي داشته باشيد.
- کودک زماني که خودش آغاز به صحبت مي‌کند راحت‌تر از زماني است که از او سوالي پرسيده مي‌شود.با او در مورد فعاليت‌هايي که به آنها علاقه‌مند است صحبت کنيد و در فواصل چند لحظه سکوت کنيد تا اگر مطلبي دارد بيان کند.
- براي پاسخ دادن به سوال به کودک فشار نياوريد.
- پس از اينکه صحبتش تمام شد، با آرامش و با به کار بردن تعدادي از لغات خودش به او پاسخ دهيد.
هرگز هنگام صحبت کودک از عباراتي چون «زودباش، الآن صحبت نکن، کار دارم» استفاده نکنيد.
- هرگز به او نگوييد که چه کار کند تا لکنت نداشته باشد. عباراتي نظير «يواش، آهسته، نفس عميق بکش، آرام‌تر صحبت کن» از اين قبيل‌اند.
- حداکثرروزي 15دقيقه را به صحبت آرام با کودک اختصاص دهيد. مثلاً براي او کتاب بخوانيد.
- کودک را در فعاليت‌هايي که به خوبي از عهده آنها بر مي‌آيد شرکت دهيد و توانايي‌هاي او را تشويق کنيد.
- کودکاني که لکنت دارند، معمولاً وقتي در گروه قرار مي‌گيرند و همراه سايرين مطالبي را بيان مي‌کنند يا شعر يا آوازي را از بر مي‌خوانند، مشکلي ندارند، اين موقعيت‌ها را براي کودک فراهم کنيد.
- کودک را در بهترين شرايط بدني نگه داريد، بيماري جسمي به احتمال زياد باعث افزايش لکنت مي‌شود.
کدام يک از مداخلات والدين مي‌توانند باعث تشديد لکنت زبان گردند؟
- کامل کردن جملات کودک
- دستپاچه کردن و وادار کردن او به تکميل جملاتش
- قطع کردن نابجاي گفتار کودک
- انتقاد مکرر و اصلاح تلفظ صداها و کلمات کودک
- شتاب زدگي در زندگي روزمره
- درخواست اين که در حضور دوستان، بستگان و يا همسايه ها چيزي را تعريف کند.
* براي درمان لکنت زبان کودکان به چه درمان‌گراني بايد مراجعه کنيم؟
لکنت و درمان آن يکي از حوزه‌هاي تخصصي کار گفتار درمان‌گران است. در مواردي که فشارهاي رواني موجود در روابط بين فردي، خانواده و ... در تشديد لکنت دخيل هستند، لازم است مشاوره روانشناختي يا روانپزشکي صورت گيرد و در صورت نياز مداخلات ديگري نظير روان درماني فردي، خانواده درماني و در موارد خاص درمان دارويي نيز صورت گيرد.
*آيا دارو درماني در درمان لکنت کمک‌کننده است؟
- دارو درماني در درمان خود اختلال تأثيري ندارد، مگر اينکه دارو را در مورد اختلالات همراه با اين مشکل که روي آن تأثير منفي مي‌گذارند، به کار ببريم.
*طول مدت برنامه درماني چقدر است؟
- در موارد خفيف بخصوص در کودکان پيش‌دبستاني تنها چند هفته و در موارد شديد گاهي تا 18 ماه به طول مي‌انجامد.
منبع:روزنامه کيهان
